
Salai Za Cung Hnin
Tukar hrawng kan zatlang nun ah chim le ceih a tong ngaimi
cu nu le nu/ pa le pa i uar/ i ṭhit-umhnak kong hi a si. Tadinca, journal lawng
ah siloin, online zongah ṭialmi le i ruah ngaimi a si fawn.
Kan mibu (zatlang
nun) lawng ah silo in vawleicung zatlang
nun zong ah a laar ngaimi a si. Pa le pa duhhiarnak a ngeimi (homo), nu le nu duhhiarnak a ngeimi (lesbian) , nu-pa sinak (chiaṭha) pahnih a ngeimi pawl (bisexual), nu-pa sinak aa thlengmi pawl kha a tawinak in LGBT (Lesbian, gay, bisexual, transgender) ti an si. Hawi a lo lomi,
phungning kel he aa ralkahmi pawl tiin auh khawh an si hnga. Zatlang nun ah
thleidan a tongmi zong an si.
Vawleicung nuhrin covo lei cawlcanghnak ah nu pawl nun
zalonnak lei cawlcanghnak khawh in LGBT pawl cawlcanghnak hi hmaisuang a hung
si. Annih zong minung an si caah hawidang nih an tinmi covo he aa tlukceo in an
tinco ve awk cu a si ko. Yangon zongah hibantuk LGBT pawl cawlcanghnak a um hi
a sau ve cang. Mah bu pawl cu nu nawlcawng
asiloah nu bantukin a ummi pa pawl nih an haohat hna. Kawlram ah LGBT
tinvo halnak/ nawlngeihnak lei he pehtlaiin network
zong an um cang.
MMN timi Kawlram
i khua a sa nu le nu/ pa le pa ai duhmi pawl nu-pa sinak lei ngandamnak le
fimchimhnak bu zong a um. 2006 roca ning in Kawlram ah HIV i chonhbarhnak ah hin nu le nu/ pa le pa
sinak kongkau hi aruang pahnihnak a si. Cu hna bu i an i hmaithlakmi lak ah nu
pa sinak khat aa duhmi pawl nih an herhmi le an tinvo hal khawhnak dingin i
funtom hi aa tel. Kawlram chung state le division 12 ah an dirh cang ti a si. Nupa sinak khat aa duhmi pawl
i an tinvo ngah khawh dingah a ṭuantu HREIB timi nuhrin covo le fimchimtu bu
zong an um rih. Ṭhit-umnak puai zong an tuahpiak hna. Mah cu network ah bu 20 nak tam an um.
Angaite ti ah
cun, hi bantuk nupa sinak khat phungning tein i ṭhit-umhnak hi a zalong bakmi,
nuhrin covo a sunhsak (biapi ah a chiami) nitlak lei ram pawl hmanh ah ramkip
nih nawl-onh a si rih lo. tc.US ram hmanh ah khin state 34 nih nupa sinak khat i ṭhitumhnak hi an khap. February 8 ah
US cozah nih ‘nupa sinak khat aa ṭhi-ummi kawp hna kha nu le pa aa ṭhi-ummi
kawp pawl bantuk in chungkhar nih hmuhton khawhnak nawl an ngeihmi kha upadi
ning in an ngei ve lai’ timi awdar an rak chuah. Hmanhseh, nupa sinak khat i ṭhit-umhnak
a khenkhamtu state dang nih cun an pom lo. Ramkomh cozah nih state pawl i upadi sernak nawl ngeihmi
cung ah zawmhtaihnak a si tiah an ruah.
Africa le nichuah-laifang ram pawl ah cun hibantuk hi fak piin an khenkam. Ram cheukhat lebang ah
cun thihdaan tiang pek an tong. March 3
ah khan Uganda ramhun nih ‘gay’ (nupa sinak khat aa duhmi) pawl
dohdalnak upadi a chuah i Zimbabwe ramhun zong nih a hnatlakpi ve. Cubantuk
upadi an ser caah nuhrin covo an buar a si tiin nitlak lei ram hna nih Uganda
ram ah an pekmi bawmhnak tiang an phihkhar. Hi ruangah a hleiin ngakchia le kum
upa (tar) pawl an chaihma kho.
Kawlram ah nupa sinak khat i ṭhit-umhnak (same-sex marriage) hi kham a si. Nawl an
buar ko tiah hngalh a si ahcun thih tiang thongthlak khawh a si, tiah an ti. Russia
cozah zong nih nupa sinak khat i ṭhit-umhnak
hi fak piin an khenkham ve. Democracy le nuhrin covo hmunhma a laak chin
vima nak Kawlram i kan zatlang nun ah
cun, nupa sinak khat i ṭhit-umhnak kongkau hi cu ruah awk ngai a si rih, a timi
zong an um ve. Hi kong ah upadi sertu hna le nuhrin covo lei ṭuanvo a ngeitu
hna nih, zeitin an ruah ve ti hi rammi hna
nih theih le hngalh duhmi a si ko cang.
Ch: ႏုိင္ငံေ၇း သေ၇ာ္စာမ်ား (Thit Sar Ni)
*Photo credit to owners.


